Κείμενο
Η παραγωγή ενός προϊόντος δεν είναι απλή λογιστική εγγραφή. Δεν είναι μόνο αγορά πρώτων υλών, έκδοση τιμολογίων, πώληση και φορολογική αποτύπωση. Είναι αποτέλεσμα γνώσης, εμπειρίας, μεθόδου, οργάνωσης, τεχνολογίας, δοκιμών, λαθών, διορθώσεων, χρόνου, κόπου και επιχειρηματικού ρίσκου.
Όταν η ΑΑΔΕ ή άλλη διοικητική αρχή ζητά τιμολόγια, παραστατικά, στοιχεία αγορών, στοιχεία πωλήσεων ή οικονομικά δεδομένα, μπορεί να ελέγξει τη φορολογική πλευρά της δραστηριότητας. Μπορεί να δει από ποιες επιχειρήσεις αγοράστηκαν προϊόντα ή υπηρεσίες, με ποια ΑΦΜ, σε ποιες ποσότητες, με ποιες τιμές και σε ποιες ημερομηνίες. Αυτά όμως δεν σημαίνουν ότι γνωρίζει αυτομάτως τη μεθοδολογία παραγωγής ή την τεχνολογία με την οποία ο επιχειρηματίας μετατρέπει τις εισροές σε τελικό προϊόν.
Η κρίσιμη διάκριση είναι σαφής: τα τιμολόγια αποδεικνύουν εισροές και οικονομική δραστηριότητα, αλλά δεν αποκαλύπτουν αναγκαστικά την τεχνογνωσία. Δεν εξηγούν τον τρόπο παραγωγής, τη μέθοδο, τη σύνθεση, τον αλγόριθμο, την τεχνική διαδικασία, την εμπορική στρατηγική, την αρχιτεκτονική του προϊόντος ή την καινοτομία που έχει αναπτυχθεί από τον δημιουργό.
Για τον λόγο αυτό, ο νόμιμος έλεγχος δεν μπορεί να μετατρέπεται σε ανεξέλεγκτη αποκάλυψη της παραγωγικής ταυτότητας της επιχείρησης. Ο επιχειρηματίας δεν αρνείται τον έλεγχο. Αρνείται όμως να παραδώσει χωρίς όρια, χωρίς ειδική αιτιολογία και χωρίς εγγυήσεις προστασίας την τεχνογνωσία του, τα εμπορικά του μυστικά ή στοιχεία που μπορούν να συνδέονται με υφιστάμενη ή υπό ανάπτυξη πατέντα.
Ο κίνδυνος διαρροής είναι πραγματικός. Όταν κρίσιμες πληροφορίες παραγωγής περνούν σε διοικητικούς φακέλους, αυξάνεται ο αριθμός των προσώπων που μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτές. Αν δεν υπάρχουν αυστηρά μέτρα προστασίας, μπορεί να υπάρξει αντιγραφή, διαρροή, καταχρηστική χρήση ή μεταφορά τεχνογνωσίας σε τρίτους. Σε μια τέτοια περίπτωση, η ζημία δεν είναι απλώς λογιστική. Μπορεί να είναι ολική, διότι πλήττει την ίδια την αξία του προϊόντος και την ανταγωνιστική θέση της επιχείρησης.
Επομένως, όταν μια αρχή ζητά στοιχεία που υπερβαίνουν τα συνήθη φορολογικά παραστατικά και αγγίζουν την παραγωγική μέθοδο, την τεχνική διαδικασία, το know-how, εμπορικά μυστικά ή στοιχεία πατέντας, οφείλει να εξηγήσει ειδικά και εγγράφως για ποιον λόγο τα ζητά. Πρέπει να προσδιορίσει τη νόμιμη βάση του αιτήματος, τον ακριβή σκοπό, τα συγκεκριμένα στοιχεία που θεωρεί απολύτως αναγκαία, τα πρόσωπα που θα έχουν πρόσβαση, τον τρόπο φύλαξης, τον χρόνο διατήρησης και τα μέτρα προστασίας από διαρροή ή καταχρηστική χρήση.
Η αναλογικότητα είναι κρίσιμη. Αν ο φορολογικός σκοπός μπορεί να επιτευχθεί με λιγότερο παρεμβατικά στοιχεία, όπως συγκεντρωτικά κοστολογικά δεδομένα, παραστατικά εισροών και εκροών, γενική περιγραφή της δραστηριότητας ή λογιστική τεκμηρίωση, τότε δεν δικαιολογείται η αποκάλυψη του πλήρους τεχνικού μηχανισμού παραγωγής.
Η Διοίκηση δεν μπορεί να ζητά τα πάντα με γενική επίκληση του ελέγχου. Ο έλεγχος πρέπει να είναι συγκεκριμένος, αναγκαίος, αιτιολογημένος και περιορισμένος στον σκοπό του. Δεν μπορεί να καταστρέφει την οικονομική αξία του προϊόντος, ούτε να εκθέτει τον δημιουργό σε κίνδυνο απώλειας της τεχνογνωσίας του.
Η επιχείρηση έχει δικαίωμα να δηλώσει ότι ορισμένα στοιχεία είναι εμπιστευτικά και αφορούν εμπορικά μυστικά, τεχνογνωσία, παραγωγική μεθοδολογία ή πιθανή πατέντα. Έχει επίσης δικαίωμα να ζητήσει να καταγραφεί στον φάκελο ότι τα στοιχεία αυτά παρέχονται μόνο υπό όρους εμπιστευτικότητας, με περιορισμένη πρόσβαση και με ευθύνη των προσώπων που θα τα παραλάβουν ή θα τα επεξεργαστούν.
Αν η Διοίκηση επιμείνει να ζητά πλήρη τεχνική αποκάλυψη χωρίς ειδική αιτιολογία και χωρίς εγγυήσεις, τότε δημιουργείται ζήτημα προσβολής της επιχειρηματικής ελευθερίας, της περιουσίας, της επαγγελματικής δραστηριότητας και της προστασίας της τεχνογνωσίας. Ο επιχειρηματίας δεν μπορεί να υποχρεώνεται να αποκαλύψει το ίδιο το παραγωγικό του πλεονέκτημα χωρίς σαφές νομικό πλαίσιο προστασίας.
Το επιχείρημα πρέπει να διατυπώνεται με καθαρότητα: συνεργαζόμαστε με τον νόμιμο έλεγχο, προσκομίζουμε τα αναγκαία φορολογικά παραστατικά, αλλά δεν αποδεχόμαστε ανεξέλεγκτη πρόσβαση σε τεχνογνωσία, πατέντες, εμπορικά μυστικά ή παραγωγική μεθοδολογία χωρίς ειδική αιτιολογία, νόμιμη βάση, αναλογικότητα και εγγυήσεις εμπιστευτικότητας.
Αν από μια τέτοια διαδικασία διαρρεύσει τεχνογνωσία ή εμπορικό μυστικό, η ζημία μπορεί να είναι ανεπανόρθωτη. Δεν περιορίζεται σε μία απλή οικονομική απώλεια. Μπορεί να αφορά την απώλεια ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος, την αντιγραφή προϊόντος, την ακύρωση επιχειρηματικής προοπτικής, τη μείωση της εμπορικής αξίας του δημιουργήματος και την καταστροφή της ίδιας της παραγωγικής δυνατότητας.
Για τον λόγο αυτό, η προστασία της τεχνογνωσίας πρέπει να εντάσσεται στον φάκελο Ολικής Ζημίας. Αν η Διοίκηση, με αόριστες ή υπερβολικές απαιτήσεις, εκθέσει την παραγωγική γνώση του πολίτη ή της επιχείρησης, τότε η ευθύνη δεν περιορίζεται στο φορολογικό επίπεδο. Συνδέεται με την περιουσιακή, επαγγελματική και επιχειρηματική υπόσταση του δημιουργού.