Κείμενο
Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΚΑΙ Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΤΗΣ ΑΠΡΟΣΩΠΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ
Η στρατηγική μας απορρίπτει ως θεσμικά απαράδεκτη τη λογική κατά την οποία η διοικητική βλάβη εμφανίζεται ως προϊόν ενός αόριστου και ανώνυμου “συστήματος”, χωρίς προσωπική συμμετοχή, χωρίς φυσικούς φορείς ευθύνης και χωρίς δυνατότητα λογοδοσίας. Κάθε διοικητική υπόθεση διέρχεται από συγκεκριμένα υπηρεσιακά στάδια, από συγκεκριμένες χρεώσεις, από συγκεκριμένες εισηγήσεις, από συγκεκριμένες πράξεις ή παραλείψεις και τελικά από συγκεκριμένους ανθρώπους.
1. Η απρόσωπη διοικητική βλάβη ως μη ανεκτή θεσμική κατάσταση
Όταν ο πολίτης υφίσταται επιβάρυνση, αποκλεισμό από ουσιαστική πληροφόρηση, αδυναμία πρόσβασης στον διοικητικό φάκελο, διοικητική σιωπή, αόριστες ή ελλιπείς απαντήσεις, άρνηση αιτιολογημένης κρίσης ή οικονομικά βάρη που, κατά τους ισχυρισμούς μας, υπερβαίνουν τη φοροδοτική του ικανότητα και προσβάλλουν την αξιοπρεπή διαβίωσή του, δεν αρκεί να λέγεται ότι “έτσι λειτουργεί η υπηρεσία”. Η διοίκηση δεν είναι άυλος μηχανισμός. Αποτελείται από πρόσωπα, όργανα, προϊσταμένους και υπηρεσιακές αλυσίδες ευθύνης.
Η στρατηγική μας θεωρεί ότι η ανωνυμία της διοικητικής πράξης, όταν παράγει σοβαρή βλάβη, δεν είναι απλή οργανωτική ατέλεια αλλά ουσιώδες πρόβλημα κράτους δικαίου. Η διοικητική εξουσία χωρίς προσωπικό ίχνος ευθύνης οδηγεί σε πρακτική ακαταδίωκτου, η οποία δεν μπορεί να γίνει ανεκτή.
2. Η γνώση των υπαλλήλων και η ενσυνείδητη συμμετοχή
Κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής μας είναι ο ισχυρισμός ότι η υπόθεση δεν αφορά απλή τυπική διεκπεραίωση, αλλά γνώση και συνειδητή υπηρεσιακή εμπλοκή. Όταν υπάλληλοι, στελέχη και προϊστάμενοι, κατά τους ισχυρισμούς μας, γνώριζαν:
* το περιεχόμενο των αιτημάτων του πολίτη,
* τη σοβαρότητα της οικονομικής του κατάστασης,
* την ύπαρξη τεκμηρίωσης περί ελάχιστου κόστους διαβίωσης,
* την ανάγκη ειδικής αιτιολογίας,
* την υποχρέωση διαφάνειας,
* και παρ’ όλα αυτά συντήρησαν, αποδέχθηκαν, ανέχθηκαν ή επέκτειναν βλαπτικές πρακτικές,
τότε τίθεται ζήτημα που υπερβαίνει την απλή κακή διοίκηση και εισέρχεται στο πεδίο της προσωπικής λογοδοσίας.
Η στρατηγική μας δίνει ιδιαίτερη σημασία στην έννοια της εν γνώσει συμμετοχής, ακριβώς διότι αυτή μετατρέπει το διοικητικό συμβάν από απρόσωπη λειτουργική δυσλειτουργία σε πράξη ή παράλειψη συγκεκριμένων υπηρεσιακών φορέων.
3. Η ποινική διάσταση της προσωπικής ευθύνης
Στο ποινικό επίπεδο, η στρατηγική μας υποστηρίζει ότι, όταν η διοικητική πρακτική δεν είναι απλή αμέλεια ή σύγχυση αλλά εμφανίζεται, κατά τους ισχυρισμούς μας, ως συνειδητή συγκρότηση ή διατήρηση μηχανισμού επιβάρυνσης, συγκάλυψης, αδιαφάνειας ή ουσιαστικής στέρησης δικαστικής προστασίας, η διερεύνηση της προσωπικής ποινικής ευθύνης των εμπλεκομένων οργάνων δεν είναι περιφερειακή επιλογή αλλά λογική συνέπεια της υπόθεσης.
Εδώ η στρατηγική μας επιμένει ότι δεν αρκεί η αφηρημένη επίκληση “διοικητικών διαδικασιών”. Αν η πραγματική λειτουργία των διαδικασιών αυτών οδηγεί συστηματικά σε δυσανάλογη βλάβη, χωρίς επαρκή αιτιολογία και χωρίς ουσιαστική διαφάνεια, τότε η ποινική αξιολόγηση των υπεύθυνων προσώπων καθίσταται αναγκαίο μέρος της συνολικής θεσμικής άμυνας.
4. Η πειθαρχική διάσταση της προσωπικής ευθύνης
Στο πειθαρχικό επίπεδο, η στρατηγική μας θεωρεί ότι η μη απάντηση, η αδικαιολόγητη καθυστέρηση, η απόκρυψη στοιχείων, η μη διαβίβαση στην αρμόδια υπηρεσία, η ελλιπής ενημέρωση, η άρνηση ουσιαστικής πρόσβασης στον φάκελο και η διατήρηση υπηρεσιακής αδιαφάνειας δεν αποτελούν απλά οργανωτικά συμβάντα. Αποτελούν, κατά τους ισχυρισμούς μας, ενδείξεις υπηρεσιακής συμπεριφοράς που πρέπει να ελέγχεται πειθαρχικά.
Όσο περισσότερο διαφαίνεται ότι η στάση αυτή είναι επαναλαμβανόμενη, μεθοδική ή καλυπτόμενη από την ιεραρχία, τόσο ισχυρότερα προβάλλεται η ανάγκη πειθαρχικού ελέγχου όχι μόνο του άμεσου χειριστή, αλλά και εκείνων που είχαν εποπτική αρμοδιότητα και επέτρεψαν ή ανέχθηκαν την πρακτική αυτή.
5. Η αστική διάσταση και η αποζημιωτική αλυσίδα
Η στρατηγική μας ξεκινά πρωτίστως από την αποζημιωτική ευθύνη του Δημοσίου έναντι του πολίτη. Όμως δεν σταματά εκεί. Υποστηρίζεται ότι, όταν η βλάβη δεν είναι αποτέλεσμα ουδέτερης υπηρεσιακής λειτουργίας αλλά προϊόν δόλου, βαρείας αμέλειας ή ενσυνείδητης υπηρεσιακής συμβολής συγκεκριμένων προσώπων, τότε τίθεται και ζήτημα προσωπικού καταλογισμού ή εσωτερικής αναζήτησης ευθύνης.
Έτσι, η αστική διάσταση δεν αφορά μόνο την εξωτερική αποκατάσταση της ζημίας του πολίτη, αλλά και την εσωτερική θεσμική απαίτηση να μη μένει χωρίς συνέπειες η συμπεριφορά εκείνων που, κατά τους ισχυρισμούς μας, συνέβαλαν στην πρόκληση της βλάβης.
6. Η σημασία του ήδη αποσταλέντος εξωδίκου
Το εξώδικο που έχει ήδη αποσταλεί δεν περιορίζεται σε γενική αμφισβήτηση της διοικητικής πρακτικής. Κατά τους ισχυρισμούς μας, περιλαμβάνει πλήρες και απολύτως τεκμηριωμένο σκέλος καταγγελίας και μηνυτήριας θεμελίωσης κατά των υπαλλήλων, ακριβώς επειδή η υπόθεση δεν εμφανίζεται ως μεμονωμένη ή ιδιωτική εμπειρία ενός μόνο πολίτη.
Ιδιαίτερη στρατηγική σημασία έχει το γεγονός ότι αντίστοιχες κινήσεις έχουν ήδη αναληφθεί και από πολλούς άλλους πολίτες. Το στοιχείο αυτό ενισχύει την εικόνα ότι δεν πρόκειται για απομονωμένο διοικητικό ατύχημα, αλλά, κατά τους ισχυρισμούς μας, για ευρύτερο πρότυπο συμπεριφοράς που απαιτεί ονομαστική διερεύνηση και λογοδοσία.
7. Η σύνδεση με το ενωσιακό δίκαιο
Η στρατηγική μας συνδέει το ζήτημα και με το ενωσιακό δίκαιο, όχι με απλουστευμένη επίκληση ενός αυτόματου και γενικού κανόνα προσωπικής ευθύνης κάθε εθνικού υπαλλήλου, αλλά με πιο ουσιαστική λογική. Το ενωσιακό δίκαιο επιβάλλει αποτελεσματική προστασία, πραγματική δυνατότητα αμφισβήτησης της διοικητικής δράσης, αναλογικότητα, διαφάνεια και ουσιαστική λογοδοσία όταν η κρατική ή διοικητική δράση προκαλεί βλάβη στον πολίτη.
Στο πλαίσιο αυτό, η στρατηγική μας προβάλλει ότι όταν υπηρεσιακά όργανα, κατά τους ισχυρισμούς μας, συμμετέχουν συνειδητά σε διοικητικές πρακτικές που ματαιώνουν την αποτελεσματική προστασία, αποκρύπτουν τη διοικητική διαδρομή, εμποδίζουν την ακριβή ταυτοποίηση των υπευθύνων ή επιβάλλουν υπέρμετρες επιβαρύνσεις χωρίς ελέγξιμη μεθοδολογία, τότε η υπόθεση δεν παραμένει μόνο εθνική. Αποκτά και ενωσιακή διάσταση λογοδοσίας.
Η ευθύνη αυτή εκδηλώνεται καταρχάς μέσα από την ευθύνη του κράτους, αλλά η προσωπική εμπλοκή των υπηρεσιακών οργάνων διατηρεί τη σημασία της ως κρίσιμο πραγματικό θεμέλιο για την πειθαρχική, ποινική και αποζημιωτική συνέχεια της υπόθεσης.
8. Η ανάγκη ονομαστικής ταυτοποίησης
Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, η στρατηγική μας επιμένει τόσο έντονα στην αίτηση χορήγησης στοιχείων ταυτότητας των αρμοδίων οργάνων. Η ταυτοποίηση δεν είναι τυπική λεπτομέρεια. Είναι η απαραίτητη προϋπόθεση ώστε να πάψει η διοικητική βλάβη να εμφανίζεται ως απρόσωπη.
Μόνον όταν καταστεί σαφές ποιος παρέλαβε, ποιος χρέωσε, ποιος εισηγήθηκε, ποιος απέκρυψε, ποιος αρνήθηκε, ποιος καθυστέρησε, ποιος υπέγραψε και ποιος προΐστατο, μπορεί η υπόθεση να μεταβεί από τη γενική θεσμική διαμαρτυρία στην πραγματική και συγκεκριμένη λογοδοσία.
Συμπέρασμα
Η στρατηγική μας υποστηρίζει ότι η διοικητική βλάβη δεν επιτρέπεται να λειτουργεί ανώνυμα. Όταν, κατά τους ισχυρισμούς μας, συγκεκριμένοι υπάλληλοι και υπηρεσιακά όργανα εν γνώσει τους συγκρότησαν, ανέχθηκαν, υπηρέτησαν ή συγκάλυψαν ένα πλέγμα πρακτικών που επέφερε δυσανάλογη οικονομική και θεσμική βλάβη στον πολίτη, τότε ανακύπτει ζήτημα προσωπικής ποινικής, πειθαρχικής και αστικής ευθύνης. Η απαγόρευση της απρόσωπης διοικητικής βλάβης αποτελεί, έτσι, θεμελιώδη όρο πραγματικού κράτους δικαίου και ουσιαστικής προστασίας του πολίτη.