Κείμενο
Η ΠΟΙΝΙΚΗ, ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΗ ΚΑΙ ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ
Η στρατηγική μας δεν αντιμετωπίζει τη διοικητική βλάβη ως αόριστο και απρόσωπο φαινόμενο. Αντιθέτως, στηρίζεται στην αρχή ότι πίσω από κάθε διοικητική πράξη, από κάθε σιωπή, από κάθε απόκρυψη εγγράφων, από κάθε αδικαιολόγητη καθυστέρηση και από κάθε επιβάρυνση χωρίς επαρκή αιτιολογία, υπάρχουν συγκεκριμένα φυσικά πρόσωπα και συγκεκριμένα υπηρεσιακά όργανα που ενήργησαν, παρέλειψαν να ενεργήσουν, εισηγήθηκαν, υπέγραψαν, χρέωσαν, συγκάλυψαν ή αποδέχθηκαν μια συγκεκριμένη διοικητική διαδρομή.
1. Η ευθύνη δεν εξαντλείται στο “σύστημα”
Κεντρικός άξονας της στρατηγικής μας είναι ότι η βλάβη του πολίτη δεν μπορεί να αποδίδεται μόνο σε απρόσωπους μηχανισμούς. Όταν, κατά τους ισχυρισμούς μας, συγκεκριμένοι υπάλληλοι και προϊστάμενοι γνώριζαν την πραγματική λειτουργία των μηχανισμών επιβάρυνσης, της διοικητικής αδιαφάνειας, της άρνησης πρόσβασης στον φάκελο, της μη συνεκτίμησης της πραγματικής οικονομικής αδυναμίας και της επιβολής δυσανάλογων βαρών, τότε η υπόθεση παύει να είναι απλώς ζήτημα διοικητικής “λειτουργίας” και τίθεται και ως ζήτημα ατομικής ευθύνης.
Η στρατηγική μας, επομένως, επιδιώκει την ονομαστική και λειτουργική ταυτοποίηση των εμπλεκομένων προσώπων, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί όχι μόνο το αποτέλεσμα, αλλά και η προσωπική συμμετοχή κάθε οργάνου στη διαμόρφωση ή διατήρηση της βλάβης.
2. Πειθαρχική ευθύνη
Στο πειθαρχικό επίπεδο, η ευθύνη των υπαλλήλων ανακύπτει όταν παραβιάζεται το υπηρεσιακό καθήκον με υπαίτια πράξη ή παράλειψη. Η στρατηγική μας προβάλλει ότι, όταν ένας υπάλληλος αδικαιολόγητα δεν απαντά, δεν εξυπηρετεί εγκαίρως, αποκρύπτει τη διοικητική διαδρομή μιας υπόθεσης, αρνείται πληροφόρηση ή μεταχειρίζεται την υπηρεσιακή του θέση κατά τρόπο που παραβλάπτει τον πολίτη, δεν τίθεται μόνο θέμα κακής διοίκησης αλλά και θέμα πειθαρχικής λογοδοσίας.
Ιδίως όταν η αδιαφάνεια δεν είναι τυχαία αλλά εμφανίζεται ως σταθερή υπηρεσιακή πρακτική, η στρατηγική μας θεωρεί ότι πρέπει να εξετάζεται σοβαρά η ενεργοποίηση πειθαρχικού ελέγχου, η διενέργεια των προβλεπόμενων ερευνών και η αναζήτηση της ευθύνης όσων είχαν καθήκον να ενεργήσουν αλλά δεν το έπραξαν.
3. Ποινική ευθύνη
Η στρατηγική μας δεν αποκλείει το ποινικό σκέλος ως προς τους υπαλλήλους και τα υπηρεσιακά όργανα. Αντιθέτως, όπου κατά τους ισχυρισμούς μας προκύπτουν ενδείξεις ότι συγκεκριμένες πράξεις ή παραλείψεις δεν ήταν απλή αμέλεια ή διοικητική ανεπάρκεια, αλλά εν γνώσει συμμετοχή σε μηχανισμό βλάβης, συγκάλυψης, αδικαιολόγητης επιβάρυνσης ή συστηματικής αποστέρησης αποτελεσματικής προστασίας, η αναφορά σε ποινική ευθύνη αποκτά αυτοτελή σημασία.
Στο πλαίσιο αυτό, η στρατηγική μας στηρίζεται και στο ότι στο ήδη αποσταλέν εξώδικο έχει ενσωματωθεί, κατά τους ισχυρισμούς μας, πλήρως τεκμηριωμένο σκέλος καταγγελίας και μηνυτήριας θεμελίωσης κατά των υπαλλήλων, ακριβώς διότι αντίστοιχες πρακτικές έχουν ήδη καταγγελθεί από πολλούς πολίτες και δεν εμφανίζονται ως μεμονωμένο ή τυχαίο περιστατικό.
Η σημασία του στοιχείου αυτού είναι διπλή: αφενός δείχνει ότι το ζήτημα έχει συστημική διάσταση, αφετέρου ενισχύει την ανάγκη να εξετασθεί αν η εμπλοκή των προσώπων αυτών ήταν ενσυνείδητη, επαναλαμβανόμενη και υπηρεσιακά οργανωμένη.
4. Αστική ευθύνη και καταλογισμός
Στο αστικό επίπεδο, η στρατηγική μας διακρίνει προσεκτικά ανάμεσα στην ευθύνη του Δημοσίου έναντι του πολίτη και στην εσωτερική ή προσωπική ευθύνη των υπαλλήλων. Ο πολίτης στρέφεται πρωτίστως κατά του Δημοσίου για την αποκατάσταση της ζημίας του. Πλην όμως, όταν η ζημία προκλήθηκε από δόλο ή βαρεία αμέλεια συγκεκριμένων υπαλλήλων, ανακύπτει και ζήτημα καταλογισμού ή αναγωγής σε βάρος τους, σύμφωνα με το εφαρμοστέο υπηρεσιακό δίκαιο και κάθε ειδική διάταξη που τυχόν ισχύει.
Η στρατηγική μας, επομένως, δεν περιορίζεται στην εξωτερική σχέση πολίτη και διοίκησης, αλλά λαμβάνει υπόψη και την εσωτερική ευθύνη των υπηρεσιακών οργάνων έναντι του Δημοσίου, όταν αυτά, κατά τους ισχυρισμούς μας, προκάλεσαν ή συνέβαλαν καθοριστικά σε παράνομη ζημία.
5. Η σημασία της γνώσης και της συνειδητής συμμετοχής
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει ο ισχυρισμός ότι τα εμπλεκόμενα όργανα δεν λειτούργησαν απλώς “μηχανικά”, αλλά εν γνώσει τους συντήρησαν, εφάρμοσαν ή ανέχθηκαν πρακτικές που, κατά τους ισχυρισμούς μας, θίγουν:
* τη διαφάνεια,
* την αναλογικότητα,
* τη φοροδοτική ικανότητα,
* την αποτελεσματική διοικητική και δικαστική προστασία,
* και τελικά την ίδια την αξιοπρεπή διαβίωση του πολίτη.
Όσο περισσότερο τεκμηριώνεται ότι η υπηρεσιακή συμπεριφορά δεν ήταν στιγμιαία ή αμελής αλλά συνειδητή, συστηματική και υπηρεσιακά ανεκτή, τόσο ενισχύεται η βάση για προσωπική πειθαρχική, ποινική ή αστική αξιολόγηση.
6. Σύνδεση με το ενωσιακό δίκαιο
Στο ενωσιακό επίπεδο, η στρατηγική μας δεν στηρίζεται σε αόριστη επίκληση μιας γενικής “προσωπικής ευθύνης” των εθνικών υπαλλήλων, αλλά σε πιο προσεκτική και ισχυρή δομή. Πρώτον, προβάλλεται ότι η παραβίαση του δικαίου της Ένωσης μπορεί να θεμελιώσει ευθύνη του κράτους όταν η παράβαση είναι sufficiently serious και προκαλεί ζημία στον πολίτη. Δεύτερον, η ενωσιακή αρχή της αποτελεσματικής προστασίας, της αναλογικότητας και της χρηστής διοίκησης ενισχύει την απαίτηση για διαφάνεια, αιτιολογία και πραγματική λογοδοσία. Τρίτον, η ενωσιακή εμπειρία δείχνει ότι η βλάβη που προκαλούν όργανα ή υπάλληλοι κατά την άσκηση καθηκόντων δεν μένει εκτός πεδίου αποζημιωτικού ελέγχου.
Έτσι, για την υπόθεσή μας, το ενωσιακό δίκαιο λειτουργεί ως ενισχυτικό πλαίσιο λογοδοσίας: δεν υποκαθιστά το εθνικό πειθαρχικό και ποινικό δίκαιο των υπαλλήλων, αλλά ενισχύει το επιχείρημα ότι η κρατική και διοικητική δράση δεν μπορεί να παραμένει ανεξέλεγκτη όταν παραβιάζει θεμελιώδεις αρχές και προκαλεί πραγματική ζημία.
7. Η θέση του εξωδίκου στη συνολική στρατηγική
Το ήδη αποσταλέν εξώδικο αποκτά εδώ ιδιαίτερη σημασία, διότι δεν λειτουργεί μόνο ως προειδοποίηση ή πρόσκληση προς τη Διοίκηση. Λειτουργεί και ως κρίσιμο αποδεικτικό και προπαρασκευαστικό έγγραφο, στο οποίο έχει ήδη ενταχθεί πλήρης καταγγελτική και, κατά τους ισχυρισμούς μας, απολύτως τεκμηριωμένη βάση για τη διερεύνηση της ευθύνης των εμπλεκομένων υπαλλήλων.
Αυτό σημαίνει ότι η υπόθεση δεν αρχίζει εκ των υστέρων να προσωποποιείται. Η προσωποποίηση της ευθύνης έχει ήδη τεθεί, έχει ήδη γνωστοποιηθεί στη Διοίκηση και έχει ήδη ενσωματωθεί στον στρατηγικό φάκελο, ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί:
* πειθαρχικά,
* ποινικά,
* διοικητικά,
* αποζημιωτικά,
* και ευρωπαϊκά.
Συμπέρασμα
Η στρατηγική μας υποστηρίζει ότι η θεσμική βλάβη δεν παράγεται από αφηρημένες δομές χωρίς ανθρώπινη συμμετοχή. Όταν, κατά τους ισχυρισμούς μας, συγκεκριμένα υπηρεσιακά όργανα εν γνώσει τους συμμετείχαν στη συγκρότηση, διατήρηση ή συγκάλυψη πρακτικών που επέφεραν παράνομη και δυσανάλογη βλάβη στον πολίτη, τότε ανακύπτει ζήτημα προσωπικής πειθαρχικής, ποινικής και, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, αστικής ευθύνης. Το στοιχείο αυτό δεν είναι περιφερειακό. Είναι κεντρικό για τη μετάβαση από την απρόσωπη διοικητική διαφορά στην πραγματική λογοδοσία.