Κείμενο
Η διερεύνηση της ευθύνης δεν μπορεί να σταματά μόνο στο κράτος, στους δήμους, στις δημόσιες υπηρεσίες ή στους υπαλλήλους. Σε πολλές περιπτώσεις, η πραγματική οικονομική βλάβη του πολίτη δεν προκαλείται μόνο από μία διοικητική πράξη ή παράλειψη, αλλά από ένα ευρύτερο πλέγμα δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων.
Όταν οικονομικοί όμιλοι, εταιρείες, τράπεζες, funds, πάροχοι υπηρεσιών, μεγάλοι προμηθευτές ή άλλοι ιδιωτικοί φορείς ενισχύουν, χρηματοδοτούν, διευκολύνουν ή ωφελούνται από ένα σύστημα που παράγει υπερχρέωση, αδυναμία πληρωμής, απώλεια κατοικίας, κατασχέσεις, αποκλεισμό από βασικές υπηρεσίες ή προσβολή της αξιοπρεπούς διαβίωσης, η ευθύνη τους πρέπει να εξετάζεται αυτοτελώς.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η απλή συμμετοχή στην οικονομική ζωή. Κανείς δεν ευθύνεται επειδή απλώς ασκεί νόμιμη επιχειρηματική δραστηριότητα. Το ζήτημα αρχίζει όταν υπάρχει γνώση, συνειδητή ενίσχυση, αποδοχή οφέλους, συστηματική εκμετάλλευση, συνεργασία με μηχανισμούς πίεσης ή συμμετοχή σε πρακτικές που οδηγούν τον πολίτη σε οικονομική και κοινωνική συντριβή.
Αν ένας όμιλος γνωρίζει ότι το σύστημα στο οποίο συμμετέχει ή το οποίο χρηματοδοτεί προκαλεί σοβαρή και μαζική βλάβη στους πολίτες, δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από την τυπική νομιμότητα των συμβάσεων. Η τυπική νομιμότητα δεν αρκεί όταν το αποτέλεσμα είναι η συστηματική αποστέρηση της αξιοπρεπούς διαβίωσης, η μεταφορά πλούτου χωρίς πραγματική αντιπαροχή ή η επιβάρυνση του πολίτη με χρέη που δεν αντιστοιχούν στη φοροδοτική ή οικονομική του ικανότητα.
Η αστική ευθύνη μπορεί να ερευνηθεί όταν από πράξεις ή παραλείψεις ιδιωτικών φορέων προκαλείται ζημία στον πολίτη. Η ζημία αυτή μπορεί να είναι άμεση οικονομική απώλεια, απώλεια περιουσίας, αύξηση χρέους, απώλεια επιχειρηματικής δυνατότητας, διακοπή παραγωγής, απώλεια τεχνογνωσίας, ηθική βλάβη, προσβολή προσωπικότητας ή συνολική επιδείνωση της οικονομικής και κοινωνικής του κατάστασης.
Η ποινική ευθύνη πρέπει να εξετάζεται όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι η συμμετοχή ιδιωτικών φορέων δεν είναι απλώς οικονομική, αλλά συνδέεται με δόλο, απάτη, εκβίαση, παραπλάνηση, καταχρηστική συμπεριφορά, συντονισμό με δημόσια όργανα, απόκρυψη κρίσιμων πληροφοριών, παράνομη πίεση, παράνομη επεξεργασία δεδομένων ή συμμετοχή σε μηχανισμούς που γνωρίζουν ότι παράγουν βλάβη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η έννοια της γνώσης. Αν ένας οικονομικός όμιλος γνωρίζει, ή όφειλε να γνωρίζει, ότι οι πρακτικές που στηρίζει οδηγούν σε μαζική οικονομική αδυναμία, σε απώλεια κατοικίας, σε καταστροφή μικρών επιχειρήσεων ή σε αδυναμία κάλυψης του ελάχιστου κόστους διαβίωσης, τότε δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ουδέτερος τρίτος. Η γνώση μετατρέπει την απλή συμμετοχή σε πιθανή συνυπευθυνότητα.
Το ίδιο ισχύει και για το οικονομικό όφελος. Αν ιδιωτικοί φορείς αποκομίζουν κέρδη από ένα σύστημα που παράγει ζημία στον πολίτη, πρέπει να ερευνάται αν το όφελος αυτό είναι νόμιμο, θεμιτό, αναλογικό και συμβατό με την προστασία της ανθρώπινης αξίας, της περιουσίας, της επιχειρηματικής ελευθερίας και της αξιοπρεπούς διαβίωσης.
Ο πολίτης έχει δικαίωμα να ζητήσει να αποκαλυφθεί ποιος χρηματοδότησε, ποιος ωφελήθηκε, ποιος πίεσε, ποιος υπέγραψε, ποιος διαμεσολάβησε, ποιος γνώριζε και ποιος συνέχισε να ενισχύει το σύστημα παρά τη γνώση της ζημίας. Η οικονομική ισχύς δεν μπορεί να λειτουργεί ως ασυλία.
Η ευθύνη των ομίλων πρέπει να συνδέεται με συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία: συμβάσεις, πληρωμές, χρηματοδοτήσεις, αναθέσεις, emails, αποφάσεις, συμμετοχές σε επιτροπές, δελτία τύπου, οικονομικές εκθέσεις, εισπρακτικές πρακτικές, διαχείριση απαιτήσεων, μεταβιβάσεις δανείων, εντολές προς τρίτους, συνεργασίες με δημόσιους φορείς και κάθε στοιχείο που δείχνει σχέση μεταξύ της δράσης τους και της βλάβης του πολίτη.
Σκοπός δεν είναι να στοχοποιηθεί αόριστα η ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα. Σκοπός είναι να τεθεί όριο στην οικονομική ισχύ όταν αυτή λειτουργεί εις βάρος της ανθρώπινης αξίας, της αξιοπρεπούς διαβίωσης, της παραγωγικής ελευθερίας και της περιουσίας του πολίτη.
Στο πλαίσιο του Προγράμματος Ολικής Ζημίας, η ευθύνη των οικονομικών ομίλων έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ζημία του πολίτη μπορεί να μην προέρχεται από μία μόνο πράξη, αλλά από αλυσίδα ενεργειών: δημόσιες αποφάσεις, διοικητικές παραλείψεις, ιδιωτικές χρηματοδοτήσεις, τραπεζικές πρακτικές, μεταβιβάσεις απαιτήσεων, καταχρηστικές χρεώσεις, αποκλεισμό από ρευστότητα και συστηματική οικονομική πίεση.
Γι’ αυτό πρέπει να ερευνάται κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που συμμετείχε, ενίσχυσε ή ωφελήθηκε από το σύστημα που προκάλεσε τη ζημία. Όπου υπάρχει γνώση, όφελος, συνδρομή, διευκόλυνση ή συντονισμός, πρέπει να εξετάζεται και η αντίστοιχη αστική και ποινική ευθύνη.