Το «Ορκωτό των Πολιτών»: Θεσμικός Ρόλος, Όρια και Χρήση στο Δημόσιο Δίκτυο Τεκμηρίωσης

Περίληψη

Στην ελληνική έννομη τάξη, ο όρος «ορκωτό δικαστήριο» έχει συγκεκριμένο συνταγματικό και δικονομικό περιεχόμενο. Το Σύνταγμα αναγνωρίζει τα μικτά ορκωτά δικαστήρια ως κρατικά ποινικά δικαστήρια, συγκροτούμενα από τακτικούς δικαστές και ενόρκους, ενώ ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας προβλέπει τη συγκρότηση και λειτουργία τους στην έδρα κάθε πρωτοδικείου και εφετείου. Επομένως, οποιοδήποτε «ορκωτό των πολιτών» συγκροτείται εκτός του επίσημου κρατικού δικαστικού συστήματος δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως κανονικό δικαστήριο με κρατική δικαιοδοσία ή ως όργανο που εκδίδει εκτελεστές δικαστικές αποφάσεις. :contentReference{index=0}

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια τέτοια δομή είναι άχρηστη. Αν οργανωθεί με σοβαρότητα, καθαρή διαδικασία και σαφή δημόσιο σκοπό, μπορεί να λειτουργήσει ως παράλληλος θεσμός δημόσιας ακρόασης, κοινωνικής αποτίμησης, συλλογικής εξέτασης αποδεικτικού υλικού και σύνταξης τεκμηριωμένου πορίσματος. Η λειτουργία του, δηλαδή, δεν είναι δικαιοδοτική με τη στενή έννοια, αλλά γνωμοδοτική, τεκμηριωτική, δημοσιοποιητική και ηθικοπολιτική. Μπορεί να βοηθά στη συγκρότηση φακέλου, στην ανάδειξη αντιφάσεων, στην κωδικοποίηση στοιχείων, στη δημόσια παρουσίαση μαρτυριών και στην παραγωγή οργανωμένου πορίσματος που στη συνέχεια θα αξιοποιείται σε διοικητικές, δικαστικές, κοινοβουλευτικές ή κοινωνικές ενέργειες. :contentReference{index=1}

Η σωστή στρατηγική, συνεπώς, είναι να αποφεύγεται κάθε διατύπωση που θα μπορούσε να εμφανίσει το «ορκωτό των πολιτών» ως υποκατάστατο του Συμβουλίου της Επικρατείας, των διοικητικών δικαστηρίων, των ποινικών δικαστηρίων ή οποιουδήποτε άλλου κρατικού οργάνου απονομής δικαιοσύνης. Αντίθετα, πρέπει να παρουσιάζεται ως δομημένη διαδικασία δημόσιας ακρόασης και λαϊκής αξιολόγησης, η οποία δεν αναιρεί τη θεσμική δικαιοσύνη αλλά επιδιώκει να ενισχύσει την τεκμηρίωση, την κοινωνική λογοδοσία και την ιστορική καταγραφή μιας υπόθεσης. Έτσι παραμένει σαφές ότι η κρατική δεσμευτική δικαστική ισχύς ανήκει μόνο στα όργανα που προβλέπονται από το Σύνταγμα και τους κώδικες, ενώ το «ορκωτό των πολιτών» κινείται στο πεδίο της δημόσιας κρίσης και της οργανωμένης αποδεικτικής υποστήριξης. :contentReference{index=2}

Υπό αυτή την έννοια, η πιο ασφαλής νομικά και στρατηγικά περιγραφή είναι ότι το «ορκωτό των πολιτών» αποτελεί παράλληλο σώμα δημόσιας ακρόασης, αποδεικτικής σύνθεσης και κοινωνικής κρίσης, το οποίο μπορεί να εξετάζει στοιχεία, να ακούει μάρτυρες, να συντάσσει πόρισμα, να δημοσιοποιεί συμπεράσματα και να στηρίζει επόμενες θεσμικές ενέργειες, χωρίς όμως να διεκδικεί κρατική δικαιοδοτική ιδιότητα ή εκτελεστή δύναμη. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται ο δημόσιος και πολιτικός χαρακτήρας της διαδικασίας χωρίς να δημιουργείται νομική σύγχυση ως προς τη φύση και τα όριά της. :contentReference{index=3}