Κείμενο
Το ΚΕΑΟ δεν πρέπει να λειτουργεί ως μηχανισμός πίεσης πριν αποδειχθεί πλήρως η απαίτηση.
Το κρίσιμο πρόβλημα με το ΚΕΑΟ δεν είναι μόνο ότι ενεργοποιεί διαδικασίες είσπραξης. Το πρόβλημα είναι ότι μπορεί να μετατρέπει μια ασφαλιστική απαίτηση σε άμεση διοικητική πίεση, χωρίς ο πολίτης να έχει προηγουμένως λάβει πλήρη, σαφή και ελέγξιμη ανάλυση της οφειλής.
Ο πολίτης μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με ατομική ειδοποίηση, απώλεια ασφαλιστικής ενημερότητας, δεσμεύσεις λογαριασμών, απειλή κατάσχεσης ή πίεση για ρύθμιση, ενώ ακόμη δεν γνωρίζει με πληρότητα πώς δημιουργήθηκε το ποσό που του ζητείται.
Αυτό είναι θεσμικά προβληματικό. Η πίεση δεν μπορεί να προηγείται της διαφάνειας. Η είσπραξη δεν μπορεί να προηγείται της αιτιολογίας. Η απειλή μέτρων δεν μπορεί να προηγείται του ελέγχου της ίδιας της απαίτησης.
1. Η μεταφορά μιας οφειλής στο ΚΕΑΟ δεν την καθιστά αυτομάτως ορθή
Το γεγονός ότι μια οφειλή μεταφέρθηκε στο ΚΕΑΟ δεν σημαίνει από μόνο του ότι είναι ορθή, νόμιμη, πλήρως αιτιολογημένη και αναλογική. Η μεταφορά είναι διοικητικό γεγονός. Δεν υποκαθιστά τον έλεγχο.
Ο πολίτης έχει δικαίωμα να γνωρίζει:
ποια περίοδο αφορά η οφειλή,
ποια είναι η κύρια οφειλή,
ποιες είναι οι προσαυξήσεις,
ποιες επιβαρύνσεις προστέθηκαν,
ποια ασφαλιστική βάση χρησιμοποιήθηκε,
αν υπήρξαν συμψηφισμοί ή πληρωμές,
αν υπάρχουν διπλές χρεώσεις,
αν έχουν ληφθεί υπόψη διακοπές, μεταβολές ή παράλληλη ασφάλιση,
και ποια πράξη ή ποια δεδομένα θεμελιώνουν το τελικό ποσό.
Αν αυτά δεν έχουν δοθεί με τρόπο σαφή και ελέγξιμο, τότε η απαίτηση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αυτονόητη. Πρέπει πρώτα να ελεγχθεί.
2. Η ατομική ειδοποίηση δεν πρέπει να αντικαθιστά την αιτιολογία
Η ατομική ειδοποίηση δεν μπορεί να λειτουργεί ως απλή ανακοίνωση πίεσης. Δεν αρκεί να πληροφορεί τον πολίτη ότι υπάρχει ποσό προς πληρωμή ή ρύθμιση. Πρέπει να συνδέεται με πλήρη αιτιολογία της απαίτησης.
Ο πολίτης δεν πρέπει να καλείται να πληρώσει ή να ρυθμίσει επειδή απλώς έλαβε ειδοποίηση. Πρέπει να έχει στη διάθεσή του όλα τα στοιχεία που του επιτρέπουν να καταλάβει, να ελέγξει και, αν χρειαστεί, να αμφισβητήσει.
Χωρίς πλήρη αιτιολογία, η ειδοποίηση λειτουργεί κυρίως ως πίεση. Με πλήρη αιτιολογία, μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας θεμιτής διοικητικής διαδικασίας.
Η διαφορά είναι κρίσιμη. Η Διοίκηση δεν πρέπει να ζητά πρώτα συμμόρφωση και μετά να δίνει εξηγήσεις. Πρώτα πρέπει να εξηγεί και μετά να ζητά συμμόρφωση.
3. Η απώλεια ενημερότητας μπορεί να γίνει μηχανισμός αποκλεισμού
Η απώλεια ασφαλιστικής ενημερότητας δεν είναι απλή διοικητική συνέπεια. Μπορεί να έχει βαριές πρακτικές επιπτώσεις στη ζωή και στην εργασία του πολίτη.
Μπορεί να εμποδίσει την είσπραξη χρημάτων.
Μπορεί να εμποδίσει τη συμμετοχή σε έργο.
Μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια σύμβασης.
Μπορεί να αποκλείσει τον επαγγελματία από την αγορά.
Μπορεί να προκαλέσει νέο κύκλο αδυναμίας πληρωμής.
Έτσι δημιουργείται φαύλος κύκλος: ο πολίτης δεν μπορεί να πληρώσει επειδή δεν έχει ρευστότητα, χάνει ενημερότητα, επειδή χάνει ενημερότητα δεν μπορεί να εργαστεί ή να εισπράξει, και επειδή δεν μπορεί να εργαστεί ή να εισπράξει, η οφειλή μεγαλώνει.
Αυτός ο κύκλος δεν είναι προστασία του δημοσίου συμφέροντος. Είναι διοικητική παραγωγή οικονομικής ασφυξίας.
4. Τα μέτρα είσπραξης πρέπει να ελέγχονται ως προς την αναλογικότητα
Δεσμεύσεις λογαριασμών, κατασχέσεις, απειλές μέτρων και άλλες εισπρακτικές ενέργειες δεν πρέπει να εφαρμόζονται μηχανικά. Πρέπει να ελέγχονται ως προς την αναλογικότητά τους.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν υπάρχει οφειλή. Το ερώτημα είναι και τι προκαλεί το μέτρο.
Αν η δέσμευση λογαριασμού εμποδίζει τον πολίτη να πληρώσει ενοίκιο, ενέργεια, προμηθευτές, μισθούς, φάρμακα ή βασικές ανάγκες, τότε το μέτρο πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα της αναλογικότητας και της αξιοπρεπούς διαβίωσης.
Αν η κατάσχεση ή η απειλή κατάσχεσης οδηγεί σε πλήρη επαγγελματική αδυναμία, τότε δεν αντιμετωπίζει την οφειλή. Μπορεί να καταστρέφει την πηγή από την οποία θα μπορούσε να πληρωθεί.
Η είσπραξη δεν πρέπει να καταστρέφει τη δυνατότητα πληρωμής. Αν το κάνει, τότε δεν είναι αποτελεσματική διοίκηση. Είναι θεσμική πίεση.
5. Πριν από την πίεση πρέπει να προηγείται έλεγχος
Η βασική αρχή πρέπει να είναι καθαρή: πριν ενεργοποιηθεί η πίεση, πρέπει να έχει προηγηθεί έλεγχος.
Δεν είναι θεσμικά ορθό να καλείται ο πολίτης πρώτα να πληρώσει ή να ρυθμίσει και μετά να αναζητά στοιχεία. Δεν είναι δίκαιο να απειλείται με μέτρα πριν του δοθεί πλήρης δυνατότητα να καταλάβει την απαίτηση. Δεν είναι αναλογικό να πιέζεται οικονομικά πριν εξεταστεί αν η οφειλή είναι νόμιμη, ορθή, αιτιολογημένη και βιώσιμη.
Ο προηγούμενος έλεγχος πρέπει να περιλαμβάνει:
πλήρη ανάλυση της οφειλής,
προσδιορισμό της περιόδου,
διάκριση κύριας οφειλής και προσαυξήσεων,
έλεγχο ασφαλιστικής βάσης,
έλεγχο πληρωμών και συμψηφισμών,
έλεγχο τυχόν λαθών ή διπλών χρεώσεων,
πρόσβαση στον φάκελο,
έλεγχο πραγματικής δυνατότητας πληρωμής,
και στάθμιση αναλογικότητας πριν από οποιοδήποτε σοβαρό μέτρο.
Αν αυτά δεν έχουν γίνει, τότε η πίεση του ΚΕΑΟ είναι πρόωρη και προβληματική.
6. Το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο
Ο πολίτης πρέπει να έχει πλήρη πρόσβαση στον φάκελο της οφειλής του. Δεν μπορεί να αμύνεται απέναντι σε ποσά, πράξεις ή μέτρα που δεν μπορεί να ελέγξει.
Το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο δεν είναι τυπική πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση άμυνας. Χωρίς φάκελο, ο πολίτης δεν γνωρίζει τι αμφισβητεί. Χωρίς ανάλυση, δεν μπορεί να εντοπίσει λάθη. Χωρίς στοιχεία, δεν μπορεί να οργανώσει προσφυγή, ένσταση, αίτημα διόρθωσης ή αγωγή.
Η Διοίκηση δεν πρέπει να λειτουργεί με τη λογική “πλήρωσε πρώτα και μετά βλέπουμε”. Η ορθή λογική είναι “εξήγησε πρώτα, τεκμηρίωσε πρώτα, δώσε πρόσβαση πρώτα, και μετά ζήτησε συμμόρφωση”.
7. Το ΚΕΑΟ και η ρύθμιση ως αναγκαστική επιλογή
Όταν ο πολίτης βρίσκεται μπροστά στο ΚΕΑΟ, η ρύθμιση συχνά δεν είναι πραγματικά ελεύθερη επιλογή. Είναι αναγκαστική επιλογή μέσα σε πλαίσιο πίεσης.
Ο πολίτης μπορεί να ρυθμίζει επειδή φοβάται μέτρα. Μπορεί να ρυθμίζει επειδή χρειάζεται ενημερότητα. Μπορεί να ρυθμίζει επειδή δεν μπορεί να δεχθεί δέσμευση λογαριασμού. Μπορεί να ρυθμίζει επειδή χωρίς ρύθμιση χάνει εργασία, σύμβαση, έργο ή δυνατότητα είσπραξης.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ρύθμιση δεν πρέπει να παρουσιάζεται μηχανικά ως ελεύθερη αναγνώριση της οφειλής. Πρέπει να εξετάζεται αν έγινε με πλήρη στοιχεία, αν έγινε χωρίς πίεση, αν έγινε με πραγματική δυνατότητα πληρωμής και αν ο πολίτης διατήρησε επιφύλαξη δικαιωμάτων.
Το ΚΕΑΟ δεν πρέπει να μετατρέπει την ανάγκη του πολίτη σε τεκμήριο συναίνεσης.
8. Το ΚΕΑΟ δεν πρέπει να παράγει νέα αδυναμία
Ένας μηχανισμός είσπραξης πρέπει να βοηθά στην είσπραξη χωρίς να καταστρέφει τη δυνατότητα πληρωμής. Αν τα μέτρα οδηγούν σε απώλεια εργασίας, απώλεια εισοδήματος, απώλεια ενημερότητας, αδυναμία συμμετοχής σε έργα ή αδυναμία επαγγελματικής λειτουργίας, τότε το αποτέλεσμα είναι αντίθετο από τον σκοπό.
Η Διοίκηση δεν πρέπει να επιδιώκει είσπραξη με τρόπο που καταστρέφει την οικονομική βάση του πολίτη. Αν η είσπραξη οδηγεί σε πλήρη αδυναμία, τότε δεν προστατεύει ούτε το δημόσιο συμφέρον ούτε τον πολίτη.
Η ορθή διοικητική στάση πρέπει να είναι διαφορετική: έλεγχος, διαφάνεια, ρεαλιστική αποτύπωση δυνατότητας, αποφυγή δυσανάλογων μέτρων και προστασία της δυνατότητας του πολίτη να παραμείνει οικονομικά ενεργός.
9. Η βασική θέση
Η βασική θέση είναι η εξής:
Το ΚΕΑΟ δεν πρέπει να λειτουργεί ως μηχανισμός μηχανικής πίεσης πάνω σε απαιτήσεις που δεν έχουν προηγουμένως ελεγχθεί πλήρως και ουσιαστικά.
Πριν από την πίεση πρέπει να υπάρχει διαφάνεια. Πριν από τα μέτρα πρέπει να υπάρχει αιτιολογία. Πριν από τη ρύθμιση πρέπει να υπάρχει έλεγχος. Πριν από την είσπραξη πρέπει να υπάρχει στάθμιση της πραγματικής δυνατότητας πληρωμής.
Συμπέρασμα
Το ΚΕΑΟ μπορεί να αποτελεί μηχανισμό είσπραξης. Δεν πρέπει όμως να λειτουργεί ως μηχανισμός εκβιαστικής ή μηχανικής συμμόρφωσης χωρίς προηγούμενο έλεγχο.
Ο πολίτης δεν πρέπει να οδηγείται σε ρύθμιση ή πληρωμή μόνο επειδή φοβάται μέτρα. Πρέπει πρώτα να γνωρίζει πλήρως τι του ζητείται, πώς υπολογίστηκε, ποια περίοδο αφορά, αν είναι νόμιμο, αν είναι ορθό και αν μπορεί πραγματικά να πληρωθεί χωρίς προσβολή της αξιοπρεπούς διαβίωσης.
Η είσπραξη χωρίς έλεγχο είναι πίεση. Η πίεση χωρίς διαφάνεια είναι θεσμικό πρόβλημα. Και η διοικητική διαδικασία που αντιμετωπίζει τον πολίτη ως οφειλέτη πριν τον αντιμετωπίσει ως πρόσωπο με δικαιώματα δεν υπηρετεί το κράτος δικαίου.
Πρώτα διαφάνεια. Πρώτα φάκελος. Πρώτα αιτιολογία. Πρώτα έλεγχος. Και μόνο μετά μέτρα, ρύθμιση ή είσπραξη.